Geçiş Ürolojisi
Geçiş ürolojisi nedir? Hangi hastalıkları kapsamaktadır?
Çocukluk döneminde başlayan bazı ürolojik hastalıklar, kişi erişkin yaşa ulaştığında ortadan kalkmaz. Spina bifida, doğumsal idrar yolları anomalileri, posterior üretral valf, hipospadias, anorektal malformasyonlar, nörolojik alt üriner sistem işlev bozuklukları gibi durumlarda takip ve tedavinin erişkin dönemde de devam etmesi gerekebilir. Geçiş ürolojisi, çocukluk çağından itibaren ürolojik takip altında olan ergen ve genç erişkinlerin, çocuk ürolojisi hizmetlerinden erişkin ürolojisine planlı ve güvenli biçimde geçişini sağlayan bakım yaklaşımıdır.
Bu süreç yalnızca hastanın bir çocuk üroloğundan erişkin üroloğuna yönlendirilmesi anlamına gelmez. Amaç; hastanın kendi hastalığını tanıması, kullandığı ilaçları ve geçirdiği ameliyatları bilmesi, gerekli kontrolleri anlayabilmesi ve zaman içinde kendi sağlık bakımında daha fazla sorumluluk alabilmesidir.
Geçiş ürolojisi neden önemlidir?
Çocukluk çaginda gerçeklestirilen basarili bir ameliyat veya uzun yillar boyunca sikâyet olmamasi, eriskin dönemde takip gereksiniminin tamamen ortadan kalktigi anlamina gelmeyebilir. Bazi hastalarda böbrek fonksiyonlarinda bozulma, mesane basincinda artis, idrar kaçirma, mesanenin bosaltilmasinda güçlük veya çocuklukta yapilan cerrahi girisimlere bagli sorunlar yillar sonra ortaya çikabilir.
Üstelik bazi degisiklikler baslangiçta belirgin bir sikâyete yol açmadan gelisebilir. Bu nedenle düzenli kontroller yalnizca mevcut yakinmalari tedavi etmek için degil, böbrek ve mesane sagligini uzun dönemde korumak açisindan da önem tasir.
Ergenlik ve genç erişkinlik dönemi aynı zamanda hastanın yaşamında önemli değişikliklerin yaşandığı bir dönemdir. Eğitim, sosyal yaşam, bağımsızlaşma, beden algısı, cinsellik ve ileride çocuk sahibi olma isteği gibi konular giderek daha fazla önem kazanır. Bu nedenle geçiş dönemindeki ürolojik bakım yalnızca böbrek ve mesane fonksiyonlarını değil, kişinin yaşam kalitesini, cinsel ve üreme sağlığını da kapsamalıdır.
Geçiş süreci ne zaman başlamalıdır?
Geçiş için tek ve kesin bir yaş yoktur. Ancak hazırlık genellikle erken ergenlik döneminde başlamalı ve kişinin gelişim düzeyine göre aşamalı olarak sürdürülmelidir. Pek çok hasta için bu süreç yaklaşık 12–14 yaşlarında başlayabilir ve erişkin sağlık hizmetlerine geçiş 18–21 yaşları arasında tamamlanabilir.
Burada önemli olan yalnızca takvim yaşı değildir. Hastanın kendi hastalığını ne kadar bildiği, tedavisini ne ölçüde bağımsız sürdürebildiği ve sağlık sistemi içinde kendi bakımını yönetmeye ne kadar hazır olduğu da değerlendirilmelidir.
Geçiş sırasında hangi bilgiler aktarılmalıdır?
Erişkin dönemde takibi üstlenecek hekimin hastanın geçmişine kolayca ulaşabilmesi çok önemlidir. Bu nedenle geçiş sırasında mümkün olduğunca kapsamlı bir tıbbi özet hazırlanmalıdır. Bu özetin içinde;
- Doğuştan veya çocukluk çağında konulan tanılar,
- Geçirilen ameliyatlar ve girişimler,
- Daha önce yapılan ürodinamik incelemeler ve görüntülemeler,
- Böbrek fonksiyonları,
- Kullanılan ilaçlar,
- Temiz aralıklı kateterizasyon uygulamaları ve elde edilen hacimler,
- Geçirilmiş önemli idrar yolu enfeksiyonları,
Devam eden takip ve kontrol gereksinimleri yer almalıdır. Böylece erişkin üroloji ekibi hastayı sıfırdan değerlendirmek yerine, çocukluk dönemindeki tedavi sürecinin devamını güvenli biçimde sağlayabilir.
Hastanın süreçteki rolü nedir?
Geçiş ürolojisinin en önemli amaçlarından biri, gencin kendi sağlık bakımının aktif bir parçası haline gelmesidir. Hastanın zaman içerisinde kendi tanısını söyleyebilmesi, kullandığı tedavileri bilmesi, hangi belirtilerde doktora başvurması gerektiğini öğrenmesi ve kontrollerini takip edebilmesi hedeflenir.
Bu sorumluluk bir anda hastaya bırakılmaz. Aile desteği özellikle ergenlik döneminde çok değerlidir. Ancak zaman içinde, hastanın gelişim düzeyine uygun olarak sorumluluğun aileden gence doğru kademeli biçimde aktarılması gerekir.
